.

Wakunga wa jadi  wamekuwa nguzo muhimu wananchi walioko pembezoni, ambako hakuna  zahanati, vituo vya afya wala dawa za kutosha.
 

Gidahalija Gamariri, 60,  mfugaji  wa jamii ya Wataturu ana wake watano na watoto 20. Hata hivyo, hawajawahi kupata huduma katika kituo cha afya au zahanati.Hivi karibuni, mke wake mdogo amejifungulia nyumbani  mtoto mchanga.

 

Mfugaji huyo ni  mkazi wa kitongoji cha Gasara,kijiji cha Lukale, kata ya Bukundi,  wilaya ya Meatu mkoani Simiyu.Ana ng’ombe 3,000.
 

Anasema kituo cha afya kipo umbali wa takriban kilometa zaidi ya 50  kutoka eneo analoishi   ni sababu nyingine inayowalazimisha wake zake kujifungulia nyumbani  kwa msaada wa  wakunga  jadi ambao ni tegemeo lao kubwa.

 

Tangu alipobahatika kuoa  mke wa kwanza miaka mingi iliyopita wakati, Mwalimu Julius  Nyerere akiwa rais wa Tanzania kwenye miaka ya 70 hadi sasa,mfugaji huyo ambaye hajui kusoma wala kuandika  ana idadi kubwa ya wake na watoto ambao  hawajawahi kupata huduma ya hospitali.

 

Anasema karibu asilimia 99.9 ya jamii hiyo, wanatumia huduma ya wakunga wa jadi (Amatawasi)  wanaotumia tiba za asili ili kumsaidia mama anayejifungua na mtoto mchanga.
 

Wakunga wanaotegemewa ni wazee  wanaoaminika kuwa wana ujuzi mkubwa walioupata kutokana na malezi na urithi toka katika familia zao. 
 

Dawa zao za mitishamba  na nyinginezo zimekuwa msaada mkubwa kwao.

 

"Amatawasi  ni akina mama wenye umri mkubwa,pengine si chini ya miaka 50 na kuendelea.Tunawaheshimu sana kwa jinsi wanavyoisadia jamii.

 

Huku hakuna barabara za kuaminika wala hosoitali,” anasema Mke wake wa kwanza ana watoto sita, wa pili watoto watano,  wa tatu watoto wanne, wa nne anayekumbuka kumuoa  wakati rais Benjamin Mkapa akiwa anaingia madarakani naye ana watoto wane.

 

Na  mke wake wa tano amejaliwa mtoto mmoja aliyezaliwa  kipindi cha kampeni za uchaguzi mkuu wakati   rais Jakaya Kikwete akigombea urais mwaka  2010. Anafurahi kwamba watoto wake wote 20 wapo hai na wana afya njema.

Gamariri anasema, kwa sasa  hana mpango wa kuongeza mke mwingine licha ya kuwa na nguvu na uwezo wa kumtunza.

 

 Mfugaji huyo hajui matatizo gani wanayokumbana nayo wake zake wakati wa kujifungua kwa sababu wanaume hawaruhusiwi kuwepo katika eneo wanalojifungulia au kuwa karibu ya nyumba au shughuli hiyo  inapofanyika.

 

Anakiri kuwa, angefurahi na kufarijika siku moja, kama angebahatika kumpeleka  mkewe katika kituo cha afya, kupata huduma ya afya, lakini anasikitika kwamba huduma hiyo iko mbali sana.

 

"Sasa hata kama uwezo upo lakini hakuna barabara,  gari hakuna nitafanya nini au sisi tutafanya nini katika maeneo yetu

huku?  Nitampelekaje  mke wangu huko nikiwaacha  Amawatasi," anasema.
 

Inaposhindikana mama anapojifungua na kuwa katika hali mbaya anasema kuwa hupiga yowe kuomba msaada, wa kumbeba mgonjwa mabegani kwa kutumia machela ya kutengeneza machela.

 

Yowe hilo huashiria kwa watu kuwa kuna  tatizo kubwa au dharura kubwa  inayohitaji msaada wa watu wengi tena kwa haraka.

 

Wakati huo anasema kuwa,  wazee wa jinsi zote wake kwa waume, hulazimika kuomba mizimu iwaondolee balaa hilo.

 

Changamoto nyingine wanayokabiliana nayo wanapombeba mgonjwa kwenda hospitali ni miundo mbinu mibovu ya  barabara  mito hujaa maji na kusababisha hali kuwa ngumu ya kumuwahisha mgonjwa akapate huduma, hasa kipindi cha msimu wa mvua.

 

Hulazimika kutua machela chini na kusubiri maji yapugue ndio wavuke.
 

"Hali hiyo inapojitokeza wengi wetu, huanza kukata tamaa, kwani ukimwona mgonjwa unamwachia Mungu. Ni  huzuni na mara nyingi wajawazito wengi hupoteza maisha yao katika mazingira  kama hayo. 

 

Ikitokea akafariki, hulazimika kubeba mwili wa marehemu na kuurudisha nyumbani  kwa ajili ya msiba na mazishi,” anafafanua.
 

Anasema magari katika eneo lao mara nyingi wanayaona wakati wa kampeni za uchaguzi mkuu kwa ajili ya kuombwa kura na baada ya hapo kila mmoja anaishi anavyojua
 

Pamoja na hali hiyo anasema wamezoea, kwa kile anachoamini kuwa Mungu na mizimu yao inawasikia na kuwajali,hasa  wanapokua katika kipindi kigumu cha  wake zao

kujifungua.

 

Hujifungua salama kwa msaada wa wakunga wao ‘Amatawasi’ Utaratibu wa familia hizo, mke anapojifungua salama mkuu wa kaya huamuru kuchinjwa  kwa mtamba mkubwa au dume la ng'ombe kama heshima kwa mama huyo huku mkunga wake na wasaidizi wake,wanaendelea kumhudumia, ikiwa ni pamoja na kumpaka mafuta ya ng'ombe kwenye  tumbo la mama huyo.

 

Mafuta hayo  ni mbadala ya  dawa za kupunguza maumivu au maji ya moto yaliyozoeleka kumkanda mjamzito.  Pia  mama huyo hupewa supu ya moto kwa wingi.

 

Kuhusu familia zisizo na uwezo, anasema kuwa jirani huchangia bila ya masharti kama ishara ya upendo na shukrani kwa mizimu yao.
 

Kauli  hiyo inaungwa mkono na  Tabibu wa daraja la kwanza, James Lushinge, aliyewahi kufanya kazi

katika kituo cha afya cha Bukundi, kilichopo umbali wa kilometa zaidi ya  50 toka eneo hilo. Alifanya kazi hapo kwa muda wa miaka saba.

 

Anasema,  wananchi walioko pembezoni, wanakabiliwa na changamoto nyingi za  kupata huduma za afya ikiwa pamoja na wataalamu wanaofanya kazi katika maeneo hayo kukabiliwa na changamoto nyingi. 

 

Zikiwemo   za kuwahudumia wananchi hao, hasa akina mama wajawazito na watoto wanaofikishwa kituoni wakiwa na hali mbaya kutokana na kuchelewa kupata huduma yeyote hata ile ya kwanza katika zahanati.

 

Wanapofika wakati mwingine hawakuti dawa au vitendea kazi hakuna na  kama vipo  ni duni.

"Wakati mwingine mama mjamzito anahitaji  damu baada ya kuvuja damu nyingi  anapopelekwa  hospitalini, tena kwa machela. 

 

Anapofika kituoni hakuti damu, na hata kama ndugu na jamaa wako tayari kutoa damu,lakini hakuna vifaa na pengine hata vile vya kupimia kundi la damu ya anayemtolea damu. Inakuwa ngumu, na unajikuta mama anakufa hivihivi ukiwa huna msaada wa kuokoa maisha yake,” anasema kwa  masikitiko.

 

Hata inapotokea unatoa rufaa kwa mgonjwa huyo kupelekwa hospitali ya wilaya, changamoto kubwa ni gari la kumuwahisha mgonjwa . Wakati mwingine gari linakuwepo lakini halina mafuta,  au bovu.Wakati ndugu na jamaa wanajipanga kutafuta huduma mgonjwa anaendelea kuteseka, na hata wanapofanikiwa wakati mwingine humkuta mama amekata roho, anasema Lushinge.

 

"Ndugu yangu, hata kama  angekuja mama, dada, shangazi shemeji yangu  angefia mikononi.Ninasema hivyo kwa sababu  wananchi walioko pembezoni wamesahaulika na hata vituo vya afya na zahanati kadhalika vimesahaulika,” anasema Lushinge.

 

Lushinge kwa sasa  anafanya kazi katika hospitali ya wilaya ya Meatu, anasema tatizo kubwa ni vitendea kazi vinakwamisha hata kama watu wenye ujuzi wapo.

Lushinge anasema wamekuwa wakiuliza ngazi za juu,lakini wamekuwa wakiambiwa kuwa  tatizo la vifaa ni la MSD. 

 

Diwani wa kata ya Bukundi, Joseph Masibuka anasema,kata yake ina vijiji vya Bukudi, Lukale,Mwabagimu na

Witamiya  anasema ipo  pembezoni na imesahaulika, takribani katika kila sekta ya huduma muhimu ya kijamii ikiwemo afya.

 

Anasema  eneo hilo  linapakana na Ziwa Eyasi, Hifadhi ya

Ngorongoro na  lina mito mingi ambayo wakati wa masika  hujaa maji na haipitiki kiurahisi. Watu wengi  wakiwemo wagonjwa na  wanafunzi hushindwa kupata huduma kwa sababu  mito hiyo mara kadhaa husomba watu.

 

Anasema mito hiyo ya Ndushi na  Mwangadule ina tabia

ya kuhama hama na mto mwingine  wa  Sangaichima  yote huingiza maji katika mto mkubwa wa Sibiti unaogawa mikoa ya Simiyu na Singida. Humwaga maji katika ZiwaEyasi.

 

Diwani huyo anasema, eneo hilo halina barabara ya kueleweka zaidi ya njia za mifugo maarufu kama (mapanda ya ng'ombe),  yanayotumiwa na magari wakati wa kiangazi ambayo wakati mwingine hupotea njia, kwa  sababu  hayana alama za barabarani, madaraja au makalavati.

 

Mkuu wa wilaya ya Meatu, Rosemary Kirigini na mkurugenzi mtendaji wa halmashauri ya Meatu,Isaya

Moses  wote wanaunga mkono kuwepo kwa hali mbaya ya miundo mbinu katika eneo hilo na kutaka ziwepo  juhudi za makusudi kuondoa hali hiyo.

 

Rosemary anasema usafiri wa kumsafirisha mgonjwa hasa wajawazito hufanywa na watu kwa kutumia machele au ngozi maarufu kama (mshuta) ambayo mgonjwa hulazwa na kubebwa kue;ekwa kwenye huduma.

Dkt John Sanyiwa ni Kaimu Mganga Mkuu wa wilaya ya Meatu, anakiri kuwepo na changamoto lukuki hasa katika maeneo ya pembezoni. 

 

Wilaya hiyo  ina  zahanati 38 za serikali  na zahanati  tatu  za watu binafsi, vituo vya afya viwili.Pia kuna changamoto nyingi zikiwemo  za watoa huduma na watumishi wa afya hasa  wahudumiaji wajawazito vijijini.

 

Anasema, watumishi wapya wanaopangiwa kazi kufanya kazi  wilaya ya Meatu,wengi wao hawaripoti, na kuwa katika kipindi cha julai hadi Desemba 2012,  watumishi 61  walipangiwa kazi wilayani humo, lakini walioripoti ni 45 tu.

 

Dkt, Sanyiwa anasema, kuna upungufu mkubwa wa utoaji wa huduma wa afya, ikiwemo ya wajawazito hasa maeneo ya pembezoni vijijini kwa asilimia 56, na kutopatikana kwa baadhi ya dawa na vifaa tiba katika Bohari ya Kanda ya Dawa (MSD),na kuchelewa kupeletwa kwa dawa katika zahanati na vituo vya afya, licha ya kuwepo mgao mdogo.

 

Tatizo jingine alisema ,kuna mapungufu hata katika majengo ya kutolea huduma za afya, na  kusababaisha ufanisi wa kazi

kupungua wakati wa utoaji wa huduma, ikiwemo hospitali ya wilaya ambayo ina uwezo wa kuwa na vitanda 108.

 

Lakini  hadi Desemba 2012 ilikuwa na vitanda 60 tu, hali hiyo  husabisha msongamano wa wagonjwa waliolazwa wodini.

Mkurugenzi Moses anasema "  wakati umefika kwa maeneo kama hayo kupewa kipaumbele  muhimu hasa katika bajeti zetu".

 

Mkuu wa wilaya hiyo Rosemaryi anasema kuwa,pamoja na

kuwepo changamoto nyingi za maendeleo, lakini  upo umuhimu wa kuyapa kipaumbele maeneo yaliyoko pembezoni na kuimarisha huduma za jamii.