Vanilla inapoongezeka zao la matumaini kwa wakulima

08Nov 2019
Na Mwandishi Wetu
Dar es Salaam
Nipashe
Vanilla inapoongezeka zao la matumaini kwa wakulima

MATUMAINI yanaongezeka mkoani Kilimanjaro kutokana na zao la vanilla, wakati ambao Tanzania inakuwa mwenyeji wa mkutano wa kimataifa wa kuinua kilimo cha zao hilo.

Mkulima akihudumia zao la vanilla shambani. PICHA: MTANDAO.

Washiriki wa mkutano huo wiki hii wanatazamiwa kutoka nchi tofauti duniani, ambako mazingira yanaruhusu kilimo cha zao hilo na Tanzania ni moja ya nchi zinazoinuka katika fani hiyo. Ni moja kati ya mazao mapya ambayo yanaibuka kwa nyakati tofauti, au yamefahamika kuwa na soko zuri.

Wakati kilimo cha vanilla kinaanza kufahamika kwa watu wengi, tayari mikoa ya Kaskazini ilishaanza kuondoa mazao ya zamani kama kahawa na kuingia mazao mapya yenye soko kubwa Ulaya na Marekani zaidi, ingawa nchi za Asia nazo zinakuwa soko la bidhaa za matumizi ya matabaka ya kati kiuchumi.

Vanilla hivi sasa inapigiwa debe na kampuni ya Nestle ya Uswisi, inayofahamika kwa maziwa, chokoleti na uzuri wa aina nyingine wa vyakula kimataifa.

Mazao ya biashara katika maeneo ya baridi nchini ni pamoja na kahawa na chai, ambayo yanalimwa maeneo mengi duniani na soko halikui. Kahawa, kwa mfano imekuwa ikitegemea kupungua uzalishaji Brazil ambayo kwa miongo kadhaa na imekuwa muuzaji mkubwa nje, lakini mbegu mpya na mbinu tofauti zimepunguza utegemezi wa hali ya hewa, licha ya kuwa tatizo kwa kahawa ya Brazil halikuwa mvua ila ukungu ukitanga kwa muda mrefu. Kuna nchi mpya zilizoanza kulima kahawa kwa wingi, kama Vietnam ambazo hazina tatizo la ukungu.

Kutokana na chagamoto hizo za kahawa, limekuwa na bei ya kudorora kila wakati na juhudi za vituo vya utafiti kama TACRI mkoani Kilimanjaro kuboresha ladha ya kahawa kwa mbegu mpya kila wakati zimewezesha ushindani, ila bado katika bei katika soko la kimataifa.

Pamba hasa katika mikoa ya Ziwa, bado kuna matatizo, baadhi ya vyama vya ushirika vinakusanya pamba chafu, hairudishi thamani ya mikopo pembejeo. Kwa kweli wanaiumiza akili serikali, kuwapa usumbufu wananchi wake, wakulima.

‘Habari ya mjini’ nyingine katika eneo kubwa au lote Kanda ya Ziwa ni kilimo cha katani, ambacho kiliinua mkoa wa Tanga nyakati za uhuru na eneo dogo la Mkoa wa Kilimanjaro, halafu bei yake ikaporomoka.

Eneo jingine la kufurahisha kuhusu kuanza kwa wakulima kuhamia vanilla ni kuwa kampuni kubwa zinazohitaji zao hilo wanaanza mipango ya kilimo cha mkataba, kinachompa mkulima uhakika wa soko la mazao yake.

Nestle imepeleka maofisa wa kampuni hiyo kukagua kilimo cha vanilla katika maeneo kadhaa mkoani humo, kuangalia changamoto wanazopata wakulima na njia ya kuzitatua.

Inaweza kuwa mwanzo wa kuweka mipango endelevu kusimamia kilimo cha vanilla kwa njia hiyo, hasa kama sio kujaa mazao kutoka maeneo tofauti duniani. Ni hapo tu ambapo bei itaanza kushuka, zao hilo liwe kama yake ya jadi yaliyochoka kitambo.

Kuinuka kwa zao za vanilla ni sehemu ya mkondo wa mazao mapya yanayoanza kufahamika katika nyakati tofauti miaka ya 20oo, unaweza kuita mazao ya utandawazi, ambayo yako katikati ya maua na matunda, yakiitwa kwa jina la jumla la ‘horticulture.’

Mikoa ya Kilimanjaro na Arusha kuna mashamba ya maua, uliokuwa uwekezaji mpya kabisa kuanzia miaka 10 iliyopita, ulioambatana na kilimo cha viungo.

Zamani kidogo ni Zanzibar iliyofahamika kwa kilimo cha viungo hasa karafuu, ikawa ndiyo haiba yake kimataifa, lakini hatua kwa hatua zao hilo likasambazwa kwingine, kama ilivyo kwa alizeti na mawese. Vanilla ni ‘fasheni’ mpya ya mazao yanayokidhi mahitaji ya masoko maalum ya vyakula au vinywaji soko la dunia.

Waandaaji wa mkutano huo wa kimataifa wanasema kuwa Tanzania na nchi za jirani wanazidi kuwa na umuhimu katika zao la vanilla na vanillin, kiungo kinachoambatana na mbegu za zao hilo kuongeza ladha inayohitajiwa. Wakati katani inaingiza Sh. 2,000 kwa kilo zao la vanilla liko katika kiwango cha sh. 10,000 hadi 15,000 kwa kilo na siyo rahisi kupata zao tofauti lenye kiwango hicho cha mapato.

Hata hivyo, ni wazi kuwa kiwango hicho cha bei hakitadumu kwani wakulima wengi wataacha mazao ya jadi waingie huko na baada ya muda, kutegemea na muda zao linachukua kuanza kupanda hadi kuvuna na kasi ya wakulima wapya kuingia, bei ianze kuporomoka.

Ndiyo maana furaha inayoambatana na kuzuka kwa zao jipya katika soko la kimataifa na kampuni zinazoanzisha kilimo cha mkataba kwa zao kama hilo, ni habari njema lakini siyo mwisho wa changamoto.

Zitaleta faraja kwa kipindi fulani lakini wakulima wanavyozidi kuchangamkia zao hilo na nchi nyingine kupania kilimo chake, ndivyo bei inavyoanza kuingia mashakani, na hali ya wakulima wanaotegemea zao hilo kuanza kuyumba. ‘Baada ya faraja, dhiki.’

Habari Kubwa